Cztery Wielkie Wynalazki

Aż do wczesnych lat dynastii Qing, Chiny były światowym liderem w dziedzinie nauki i technologii. Chińskie odkrycia i chińskie innowacje przyczyniły się do rozwoju gospodarczego w Azji i Europie. Powiadają, że od XIV wieku „chińska kreatywność” zaczęła stopniowo zmniejszać się i mniej więcej trwało to aż do XIX wieku, kiedy chińscy reformatorzy ponownie zaczęli promować nowoczesną naukę i technologię. Następne zawirowania historyczne w XX wieku sprawiły, że przez pierwsze dziesięciolecia od proklamowania Chińskiej Republiki Ludowej, środowisko naukowe wysyłane było do pracy fizycznej, a uniwersytety i czasopisma akademickie często zostawały zamykane. Większość prowadzonych wcześniej badań przerwano, a przez kolejne lata Chiny nie szkoliły nowych naukowców i inżynierów.

Ale powróćmy do przeszłości

Cztery Wielkie Wynalazki to symbol „technologicznej” potęgi Chin. Zaliczają się do nich: wynalezienie druku, kompasu, papieru i prochu strzelniczego. Te cztery odkrycia miały istotny wpływ na rozwój cywilizacji, szczególnie ważną rolę odegrały w kontaktach pomiędzy Wschodem i Zachodem. Warto dodać, że niektórzy współcześni chińscy naukowcy głoszą, że inne chińskie wynalazki były bardziej zaawansowane i być może miały nawet większy wpływ na chińską cywilizację. Prawdą jest, że starożytni Chińczycy przodowali w takich sektorach jak: rolnictwo, irygacja, hutnictwo (żelazo i miedź), eksploatacja węgla i ropy naftowej, medycyna, astronomia, matematyka czy nawet jedwab.

Jedno jest pewne, nazwa Czterech Wielkich Wynalazków (która swoją drogą powstała w Europie) służy jedynie do podkreślenia technologicznej „wyższości” (jak to ładnie się nazywa: techno-nacjonalizm!) nad ówczesnym „dzikim Zachodem”.

A teraźniejszość?

Współczesny świat mówi jednak o innych  Czterech Wielkich Wynalazkach Chin, wedle opinii ekspertów są to: szybka kolej, płatności elektroniczne (mobilne), rowery typu „bike-sharing” i zakupy internetowe. Ale zaraz zaraz, czy rzeczywiście? Żadna z tych czterech rzeczy bowiem nie została wynaleziona w Chinach. Nowoczesna szybka kolej pochodzi z Japonii (1964 r.), systemy płatności elektronicznych ze Stanów Zjednoczonych (lata 90 XX wieku), miejskie rowery „bike-sharing” zostały wymyślone w Europie (lata 60 XX wieku), a zakupy online zapoczątkował Anglik (1979 r.). Nie stoi to na przeszkodzie wspomnieć o tych „chińskich” udoskonaleniach wynalazków, które nie pochodzą z Państwa Środka, a zostały przez Chińczyków odpowiednio zmodyfikowane i wdrożone do publicznego użytku w bardzo krótkim czasie na bardzo szeroką skalę. Otóż: 

  1. Koleje dużych prędkości: Chiny mają obecnie największą na świecie sieć szybkich pociągów, które obejmują ponad 20 000 kilometrów. Do 2030 r. liczba ta wzrośnie do ponad 45000 kilometrów.
  2. Zakupy online: w Chinach branża e-commerce została z pewnością udoskonalona i rozwinięta na niewyobrażalną skalę. Kraj ten jest największym i najszybciej rozwijającym się rynkiem e-commerce na świecie.
  3. Rowery „bike-sharing”: mimo pewnych kłopotów związanych z tą branżą, w Chinach zainteresowanie wypożyczania dwóch kółek wciąż rośnie.
  4. Płatności elektroniczne: pod względem liczby użytkowników Chiny są w czołówce na świecie. Dwie z nich królują na rynku: Alipay i WeChat Pay. Płatności elektroniczne stały się istotną częścią codziennego życia w Chinach.
  5. Zakupy internetowe: tutaj prym wiedzie grupa Alibaba z całym zapleczem technologicznym, a także wiele firm kurierskich dostarczających dziennie miliony paczek nie tylko w Chinach.

No i ostatecznie przenieśmy się do przyszłości

Chiny pomalutku prześcigają Stany Zjednoczone i wydaje się, że w najbliższych latach będą przodować w dziedzinie technologii. Dzięki ogromnym inwestycjom w rozwój technologiczny, Chiny być może zostawią swoich konkurentów daleko w tyle (warto tutaj również zaznaczyć istniejący problem kopiowania czy podkradania technologii).

Rzeczywiście, Chiny od dawna promują rozwój naukowy i technologiczny, który ma być kluczowy dla osiągnięcia ekonomicznej zamożności, bezpieczeństwa narodowego i narodowego prestiżu. Co więcej, chiński rząd uważa, że problemem jest to, że Chiny posiadają stosunkowo niedużą liczbę rodzimych technologicznych firm. Dlatego na przestrzeni ostatnich paru lat uruchomiono wiele rządowych inicjatyw mających na celu promowanie i rozwój chińskich firm technologicznych (w kraju i poza nim). Szczególnie ważny jest program wsparcia na rzecz rozwoju nauki i technologii na lata 2006-2020 r. (w strategicznych sektorach wschodzących). Nie jest to tajemnicą, że dzięki tym inicjatywom, państwo chińskie stara się zmniejszyć zależność od innych krajów i systematycznie dąży do zastąpienia zagranicznej technologii tą lokalną. Równocześnie jednak, próbuje przyciągnąć zagraniczne firmy technologicznych do Państwa Środka. Firmy te otrzymują wiele korzyści oraz wsparcia finansowego jeżeli zdecydują się przenieść swoją technologię do Chin.

Powoli zbliżając się do końca, wymieńmy niektóre sektory, w których – w niedalekiej przyszłości – z pewnością znajdziemy Niejeden chiński Wielki Wynalazek. Chociażby w rolnictwie, nanotechnologii, badaniach głębinowych, elektronice i technologii informacyjnej (sztuczna inteligencja, oprogramowanie, mikroprocesory, technologia kwantowa, superkomputery, półprzewodniki), energii (wytwarzanie i przesyłanie energii), technologii przyjaznej dla środowiska, zdrowie (biotechnologia i genetyka, farmaceutyka i technologia medyczna), technologii wojskowej, górnictwie, badaniach polarnych, badaniach kosmicznych i transporcie.

To na koniec jeszcze zdanie od Karola Marxa, który kiedyś tak to skomentował: „proch, kompas i prasa drukarska były trzema wielkimi wynalazkami, które zapoczątkowały burżuazyjne społeczeństwo”. Nie zagłębiajmy się jednak w szczegóły. 

©